کد خبر: 11306 | تاریخ انتشار: ۰:۰۰:۵۲ - سه شنبه ۱۸ فروردین ۱۳۹۴ | ۱ نظر | |

علل گرایش جوانان به قلیان

مسایل«جامعه ای» ناظر بر وضعیت و شرایطی است که به اعتقاد اکثریت افراد جامعه، شرایط مزبور،کیفیت زندگی افراد و گروههای اجتماعی را مختل می کند، مهمترین ارزشهای عام را به خطر می اندازد و به رغم تلاشهای فراوانی که افراد بعمل می آورند، به آرمانها و هدفهای مشروع خود دست نمی یابند. ازاین رو افراد و گروههای اجتماعی به این باور می رسند که برای تغییر یا اصلاح وضع موجود، باید به اقدامی دست زنند. در واقع ریشه مسایل جامعه ای در بطن نهادهای اجتماعی است که براثر کارکرد نامناسب آنها شکل می گیرد و در گذر زمان چهره می نماید و فراسوی افراد و گروه های اجتماعی می رود و جنبه های عینی و ذهنی بخود می گیرد. مسایل جامعه ای در متن جامعه به بار می نشینند و دربستر زمان می توانند به آسیب دیدگی افراد منجر شده، بسترهای انحرافی را فراهم سازند و در مواردی با پیگرد قانونی همراه شوند و به آسیب دیدگی مبدل گردند. رفتارهای انحرافی نیززمانی تبدیل به مسایل جامعه ای می شوند که نظام گسیختگی و ناهمنوایی در جامعه آنچنان گسترش یابد که رفتارهای مزبور عادی تلقی شده،بصورت هنجار درآیند(آقابخشی،۱۳۸۸،۷).
در یک تعریف ساده میتوان گفت که انحراف اجتماعی به تمام رفتارهایی اتلاق می گردند که با معیارها و ارزشهای اجتماعی در تضادند اما اگر در جامعه ای تعدادی از افراد مرتکب هنجارشکنی شدند نباید تصور کرد که آسیب یا بیماریهای اجتماعی پدید آمده است زیرا در همه جوامع جرایم مختلفی به چشم می خورد که معمولا” مربوط به ساخت اجتماعی آن جامعه است، اما وقتی که تعداد این جرایم و بزهکاریها از حد معینی گذشت می توان از یک بیماری اجتماعی نام برد. برای نمونه نسبت افراد مصرف کننده قلیان به جمعیت جامعه خودمان حاکی از یک مسئله جدی و آسیب اجتماعی است. آسیب اجتماعی معمولا” پدیده هایی را در بر می گیرد که از زندگی گروهی افراد ناشی می شود و در وجدان جمعی و باور عمومی مردم مخل نظم طبیعی جامعه محسوب می شود و باارزشهای اجتماعی حاکم در تضاد است و سلامت جامعه را بخطر می اندازد و در بسیاری از موارد با پیگرد قانونی همراه است(همان،۳۴).
برخلاف مسایل جامعه ای، مسایل«فردی» مربوط به وضعیت شخص و ارتباط بلافصل او با دیگران است. در مسایل فردی، تنها ارزشهای موردنظر فرد تهدید می شود و به همین دلیل با مراجعه به فرد می توان به مسئله فردی او پی برد و درصدد چاره بود. در حالیکه درمسایل جامعه ای با مراجعه و تمرکز بر افراد نمی توان به ریشه و دلایل پیدایش مسایل جامعه ای دست یافت و ازاین رو رویکرد فردی چاره ساز نیست. مسایل جامعه ای آنچنان در هم پیچیده اند که با دست کاری یک مسئله، زمینه های مسایل دیگر هم عیان می گردد و براین اساس، دربرخورد با مسایل جامعه ای، توجه به متن و ساختار جامعه برتری خود را نمایان می سازد.inتتdex
برخورد با مسایل جامعه ای، نیازمند شکل گیری افکار، نظریه ها، مباحثات و برنامه ریزی های نرم افزاری است تا بر آن اساس، از طریق تفکر، خلاقیت و مشارکت واقعی مردم اقدامات اجتماعی برای اصلاح یا دگرگونی دروضعیت موجود صورت پذیرد. مسایل طبیعی نظیر طوفان و زلزله که وقایعی از هم گسیخته اند و گاهی رخ می دهند و ساخته و پرداخته دست بشر نیستند و معمولا” خارج ازکنترل افرادند. این مسایل می توانند به مسایل جامعه ای تبدیل شده و یا تحت شرایطی موجب پیدایش آسیب های جامعه ای گردند. اما مسایلی نظیر جنگ و بحران های اقتصادی و سیاسی از عملکرد نامناسب سازمانها و نهادهای جامعه ناشی می شوند و شرایطی را در جامعه فراهم می سازند که افراد و گروههای اجتماعی آن جامعه به رغم تمامی تلاشها و فعالیت هایی که می کنند به آرمانها و هدفهای مشروع خود دست نمی یابند. در چنین شرایطی، جامعه نیز از انسجام لازم در روابط متقابل بین افراد و جامعه عاجز می ماند و در نتیجه هنجارها و مقرراتی که موجب تنظیم روابط اجتماعی می گردند نادیده گرفته می شوند و براین اساس هنجارهای اجتماعی، مقررات و ارزشهای مورد قبول عام، یا بدرستی به نسل های بعد منتقل نمیشوند و یا به دشواری صورت می گیرد. برای نمونه در شرایط مستعدی ازساختار جامعه که کارکرد های نهادهای اجتماعی ان نظیر«اجتماعی شدن» فرزندان در خانواده و نهادهای آموزشی بدرستی صورت نگیرد مساله ی«جوان گرایی» گرایش به قلیان دور از ذهن نیست(همان،۹).
گرایش انسان به تفریحات و لذت بردن از زندگی و احساس سرزندگی و شادابی امری ذاتی و طبیعی است اما داشتن تفریحات سالم وایجاد شادابی و لذت بردن پایدار از زندگی بسیار مهم و تعیین کننده است. شاید تفریحات برای نسل امروز بمراتب نسبت به نسل گذشته بسیار مهم تر حتی متنوع تر نیز شده است. اما متاسفانه دراین بین، برخی از این تنوعات جای خود را دربین تفریحات نسل امروز باز کرده و با وجود کاذب بودن و آسیب روحی و روانی و جسمی این تفریحات کاذب، بسیار سریع و راحت مورد اقبال و استقبال جوانان قرار گرفته است. این معضل چیزی نیست جز قلیان که در همه جا به وفوردیده می شود و دردسترس همگان قرار گرفته است. بی آنکه ممنوعیت یا محدودیتی برای آن در اجتماع باشد قلیان در میان نسل جوان که از آنها بعنوان آینده سازان مملکت نام برده میشود بیشترین طرفدار را دارد بی آنکه به مضرات فوق العاده مخرب و خطرناک آن برای جسم و روح بیندیشند به آسانی آنرا استعمال می کنند. مواد بکار رفته در تنباکوهای امروزی کاملا” شیمیایی بوده و مستقیما” موجب ایجاد و بیماری مهلک سرطان می شود که منجر به مرگ یک انسان میشود انسانی که بالقوه شایدیک دانشمند و یا فرهیخته ای برای جامعه بود(ملایی کندلوسی،۱۳۹۳).
با بررسی قهوه خانه های سنتی ایرانیان در گذشته با کافه سنتی های جدید میتوان شاهد تغییرات کاملا” محسوسی در این موردشد. قهوه خانه ها در گذشته محل تجمع افرادسن و سال دار و معروف و سرشناس، همچون پهلوانان، بزرگان محل، ریش سفیدان، لوطیان، شاعران، ادیبان ومکانی برای خوردن چای خوش طعم ایرانی، نشرافکار، اخباراجتماعی و سیاسی، نقالی و شاهنامه خوانی بشمار می رفت و درمیان مردم نقشی فرهنگی و اعتباری داشت و جایی برای جوانان در قهوه خانه نبود و جوانان حتی اجازه ورود به قهوه خانه ها را نداشتند در صورتیکه اگر نیم نگاهی به قهوه خانه ها به زبان ساده تر کافه سنتی های فعلی بیاندازیم سراسر میزها را که برانداز کنیم صندلی ها را جوانان پر کرده اند و مشغول خوردن چای و کشیدن قلیان هستند.این اولین جمله ای است که وقتی به قهوه خانه های سنتی وارد می شویم می بینیم« عاشقی را باید ازقلیان آموخت، آتشی برسر، اشکی بر دل و اهی به دامان دارد» عده ای در گوشه ای از اتاق های کافه سنتی کز کرده اند و انبوهی از نی قلیان به عمیق ترین رگه های خونشان می ریزند تا شاید بتوانند از این طریق مهر تاییدی بزنند بر سر مردانگی خویش.(حسن نژاد ومیرغضنفری،۱۳۹۱).
بابررسی هایی که در کمیسیون اجتماعی نیروی انتظامی،بهزیستی و تمام ارگانهای امنیتی انجام شده مشخص شده که ۹۰درصد عوامل مربوط به گرایش جوانان به مصرف قلیان یا سایر مواد دخانی زاییده پدیده شوم بیکاری است. جوان دارای انرژی است و اگر این انرژی هدایت نشود ویرانگر خواهد بود و متاسفانه اکنون برخی از قهوه خانه ها با قلیان های رنگارنگ و توتون هایی باطعم های مختلف به مکانی برای فروش و توزیع مواد مخدر تبدیل شده اند، مسئله ای که مسئولان زیربط آنرا تایید می کنند(ایسنا،۱۳۹۰). مشاهدات عینی از برخی از قهوه خانه ها نشان می دهد که مواد مخدر در این قهوه خانه هابراحتی خرید و فروش می شود. به گزارش ایرنا،اینگونه قهوه خانه ها پاتوق معتادان و همچنین به مکانی امن برای رد و بدل شدن مواد مخدر تبدیل شده است. این قهوه خانه ها مملو از افراد مختلفی است که در ظاهر برای قلیان کشیدن به این مکان ها مراجعه می کنند اما در حقیقت هدف اصلی آنان خرید و فروش مواد مخدر است( خبرگزاری ایرنا).
در مطالعات بررسی عوامل خطر بیماریهای غیرواگیردار در گروه سنی ۶۴-۱۵ ساله طی سالهای ۱۳۹۰- ۱۳۸۷ روند شیوع مصرف روزانه قلیان در بین مردان از ۳٫۵ درصد به ۴٫۷ درصد و دربین زنان از ۱٫۶ درصد به ۲٫۳ درصد افزایش یافته است بعبارتی دیگر مصرف کلی قلیان بطورروزانه از۲٫۶ درصد به ۳٫۵ درصد رسیده است((doctorman.com.
مصرف دخانیات که عامل ۱۰ درصد مرگ و میر دربزرگسالان است، مهم ترین علت مرگ و میر قابل پیشگیری در جهان است و همه ساله موجب مرگ ۵٫۴ میلیون تن در جهان شده و پیش بینی می شود که این تعداد تا سال ۲۰۳۰ به ۸٫۳ میلیون تن برسد. چندی پیش سازمان بهداشت جهانی( (WHOدر متنی ۷ صفحه ای ضمن برشمردن مضرات و خطرات استفاده از قلیان اعلام کرده است: قلیان جایگزین سالمی برای سیگار نیست WHO در گزارش خود، کشورها را به تحریم مصرف دخانیات در مکانهای عمومی ترغیب کرده و تاکید کرده است که برخلاف باورهای باستانی و اعتقاد عمومی، دودی که از قلیان خارج می شود، حاوی مواد سموم متعددی است از جمله عوامل شناخته شده ایجاد سرطان، بیماری قلبی و امراضی دیگر هستند.
بالا رفتن محبوبیت قلیان تا حدود زیادی بدلیل تبلیغات بی پایه ای است که درباره سالم بودن آن در بازارتجاری برسر زبانها افتاده است. تحقیقات اخیر نشان می دهد برخلاف تصور مردم اکسیژن قلیان بیش از سیگار برای سلامتی مضراست همچنین دود قلیان در دوران بارداری نیز می تواند خطرات فراوانی برای جنین داشته باشد. تحقیقات نشان می دهد که مصرف کننده قلیان درهر وعده مصرف ۵۰ تا ۲۰۰ پک می زند و هر پک حاوی ۱۵ درصد تا یک لیتر دود است. همچنین هر فرد مصرف کننده قلیان در هر وعده معادل با مصرف ۱۰۰ نخ سیگار به سلامتی آسیب می رساند. در پژوهشی که با همکاریWHO در جنوب غربی کشور ما صورت گرفته نیز نشان می دهد که احتمال کم وزنی نوزاد در زمان بارداری که خود یا همسرانشان قلیان می کشند بیشتر است(magiran.com).
بر اساس مطالعات صورت گرفته، قلیان فراورده ای است که نیمی از مردان ایرانی و ۳۷ درصد از زنان، آنرا تجربه کرده اند. در مطالعاتی که از سوی مرکز تحقیقات پیشگیری و کنترل دخانیات انجام شده است ۲۳درصد سیگاری ها حداقل یکبار در هفته قلیان مصرف می کنند، این رقم در غیر سیگاری ها ۲۵درصد است. این بدین معناست که غیر سیگاری ها حتی بیشتر از سیگاری ها در حال مصرف قلیان هستند و به سمت اعتیاد به آن پیش می روند. تنباکو مثل سایر مواد دیگر اعتیادآور و یک نوع دخانیات است که ضررهای فراوانی از جمله انواع سرطانها دارد اما افرادی که از قلیان استفاده میکنند این باور نادرست را دارند که چون تنباکو را از طریق قلیان و به واسطه آب مصرف میکنند تمام مواد مضرآن از طریق آب مصرف می شود اما باید گفت که به هیچ وجه آب مواد سرطان زایی تنباکو را تصفیه نمی کند. آب قلیان صرفا نیکوتین تنباکو را می گیرد و مواد سرطان زایی نیکوتین ماده ای اعتیاداور است که در تنباکو وجود دارد و این مطلب که چون دود قلیان از روی آب گرفته میشود ضرر ندارد، باور غلطی است که در اذهان وجود دارد و آب قلیان فقط نیکوتین آنرا گرفته و کم می کند. کم شدن نیکوتین باعث می شود فرد برای تامین نیاز خود قلیان بیشتری مصرف کرده و در نتیجه خطرات بیشتر و مضرات زیادتری برای او ایجاد کند( آذرگون، علیرضا،۹۳).
متاسفانه با توجه به اینکه مصرف مواد مخدر و استعمال قلیان در مراکز و محافل گوناگون افزایش پیدا می کند مسئولان هیچ راه حلی را ارائه نمیدهند و همچنان قلیان مهمان شوم خانه ها بوده و بسرعت در حال تبدیل شدن به یک تفریح خانوادگی است بگونه ای که می توان از اپیدمی گسترش مصرف قلیان در میان خانواده ها سخن به میان آورد و می توان گفت که قلیان در قالب یک دوست در حال تهدید سلامت ایرانیان بویژه زنان و دختران است(محصولی، ۱۳۹۰).
از عوامل مهم گرایش به این معضلدر کنار بیکاری ، می توان به نبود شادی و تفریح در جامعه، ناامیدی، عدم کنترل و نظارت خانوادگی، سرخوردگی و خانواده های بدسرپرست اشاره کرد. پول توجیبی زیاد نوجوانان منجر شده آنها به این سمت گرایش پیدا کنند و اگر خانواده و جامعه به این موضوع توجه نکنند، سبب می شود سن استعمال دخانیات و قلیان کاهش یابد(محمدی، ۱۳۸۹).
همنشینی با دوستان ناباب نیز از دیگر عوامل گرایش جوانان به استعمال دخانیات و قلیان است بطوریکه این موضوع سبب بروز اتلاف وقت در جوانان و بیکاری می شود با اشاره به اینکه قلیان تنها تفریح ارزان جوانان است، جوانان به علت اینکه می خواهند خود را بزرگتر از سن واقعی نشان داده و در نظر دوستان و همسالان خودنمایی کنند اقدام به کشیدن قلیان می کنند. متاسفانه در بسیاری از اوقات نیز جوانان اقدام به کشیدن قلیان در مقابل چشم والدین می کنند که والدین با خندیدن، این حرکت ناهنجاررا تایید می کنند. قلیان خود انگیزه و کشاننده اصلی نیست کشاننده اصلی، خوش گذرانی است که بتدریج جنبه اعتیاد پیدا می کند. روی آوردن به چنین خوش گذرانی هایی ناشی از بیکاری و بی مسئولیتی بیشتر افراد است؛ یعنی فردی که در محیط خانه هیچ نوع مسئولیتی ازاو خواسته نمیشود فضای زندگی اش را از اینگونه خوشی ها پر می کند و برای تخلیه روانی نیز در بین بسیاری از خانواده ها بخصوص قشر مرفه محدودیتی ندارد لذا اینگونه اقشار به چنین پدیده ای روی آوردند و اقشار متوسط و پایین هم از آنها تبعیت می کنند این مسئله در بین دختران بیشتر جنبه«مد» پیدا می کند برای اینکه جلب توجه نمایند. کافی است شب ها با نگاهی به خیابان ها زغال گردانی هایی را ببینیم که در حال گردش و مهیا کردن قلیان برای قشر جوان جامعه هست.
اعتیاد به مواد مخدر یکی از پیچیده ترین آسیب های اجتماعی محسوب می شود و کاهش سن مصرف و گرایش روزافزونی جوانان و وجود باورهای غلط در مورد مواد دخانی به ویژه قلیان به پیچیدگی این آسیب افزوده است و بر اساس آمارهای رسمی و غیر رسمی، افزایش میزان مصرف قلیان در خانواده ها نگران کننده است. از طرفی بی تفاوتی خانواده نسبت به اثرات زیان بار مصرف قلیان در رواج آن موثر بوده و هیچ وقت با سرزنش مواجه نشده است و همچنین رشد مصرف قلیان و رفتن به سفره خانه های به اصطلاح سنتی از نظر بسیاری از مردم دلایل محکمی چون نبود مکان تفریحی، برنامه ریزی مناسب برای اوقات فراغت دارد اما دست خانواده ها برای جایگزینی تفریحات سالم خالی است و باید نهادهای مربوطه توجه جدی به فراهم سازی اماکن تفریحی و نیز ایجاد برنامه های مناسب برای غنی سازی اوقات فراغت مردم شود با بیان اینکه قلیان برای جوانان و نوجوانان مضر است نمیتواند به تنهایی عامل بازدارنده باشد، بلکه باید عوامل روی آوردن جونان به مصرف قلیان را از بین برد.
داشتن محیطی سالم و عاری از هرگونه معضلات و مشکلات اجتماعی، آرزوی هر جامعه ای است بنابراین برای داشتن چنین جامعه ای باید بیشتر بر مقوله های فرهنگی- تفریحی، برنامه ریزی و سرمایه گذاری خاص شود تا جامعه ای سالم و شاداب در مسیر سعادت داشته باشیم و از ایجاد هر گونه مشکلات و معضلات اجتماعی که بسیاری از آن ریشه دراعتیاد دارد پیشگیری شده تا سعادت و سلامت جامعه همواره تضمین شود(Goonagoon.org).
بنابرآنچه گفته شد پیشنهاد می شود به ایجاد اشتغال زایی بعنوان مهم ترین راهکار قابل عملیاتی توجه جدی شود و مسئولین از پتانسیل های منطقه بعنوان فرصت استفاده ببرند. با آموزش مهارتهای فنی حرفه ای مختلف به جوانان می توان ابزار تفریح و اشتغال و درآمدزایی برای آنان فراهم ساخت. برگزاری کارگاه های آموزشی توسط وزارت بهداشت و درمان، آموزش و پرورش، وزارت علوم، بهزیستی و… در جهت اصلاح باورهای غلط مردم به قلیان و پیشگیری از گرایش به آن. گسترش ورزش های همگانی در بین نوجوانان و جوانان بعنوان یکی از راهکارهای کاهش مصرف دخانیات و افزایش فضاهای ورزشی.پیشنهاد می شود برنامه ریزی براساس مشورت با پژوهشگران،مددکاران اجتماعی و جامعه شناسان صورت گیرد.پژوهش را باور داشته باشیم و با پشتوانه یافته های پژوهشی برنامه ریزی کنیم و از تمامی ظرفیت های موجود استفاده کنیم هزینه برای پژوهش را دور ریختن پول ندانیم و پژوهشگران نیاز و مشکلات حوزه کار خود را بهتر می دانند و لازم است مسئولین بویژه نهادهای ذیربط با رویکرد تخصصی به مسایل اجتماعی نگاه کنند تا منجر به آسیب اجتماعی نشوند. پژوهش در حوزه اجتماعی با رویکرد آینده نگری و آینده پژوهشی باشد تا برنامه ریزی های اجتماعی تاثیر گذار باشند.با الگوبرداری از کشورهای موفق در زمینه کنترل آسیب های اجتماعی شاید بتوان بهتر آنرا مهار نمود.

فهرست منابع:
۱- آقابخشی، حبیب، ۱۳۸۸، اعتیاد و آسیب شناسی خانواده: رویکرد مددکاری اجتماعی به مسایل و آسیب های جامعه ای، تهران، انتشارات دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی
۲ – آذرگون، علیرضا، کد خبر۴۰۷۳۸۹ WWW.Tabnak.com
۳- حسن نژاد، محمدرضا و بیتا السادات میرغضنفری(۱۳۹۱)،نگاهی جامعه شناختی به علل گرایش نوجوانان و جوانان به قهوه خانه ها و آسیب های اجتماعی آن، دومین همایش سراسری علمی کاربردی مددکاری اجتماعی ایران، دانشگاه آزاد خمینی شهر.
۴- محصولی، خدیجه، مسئول دبیرخانه کشوری کنترل دخانیات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بهداشت و سلامت، کد خبر ۴۵۸۸۶
۵- WWW.Behdasht.gov.ir
کد خبر۱۰۹۰۱، ۱۳۹۳٫۶٫۶ ۶-WWW.Doctoreman.ir
۷-WWW.Goonagoon.org
مصوبات کمیسیون امور اجتماعی مجلس و دولت ۸- WWW.icana.ir 9-WWW.Salamatnews.com
۱۰-World Health Organization 11-WWW.irna.com

منصور امینی نقده – کارشناس ارشد مددکاری اجتماعی از دانشکاه علامه طباطبایی

RelatedPost

استفاده از این مطلب با ذکر منبع بلامانع است
کلمات کلیدی این خبر: ,


۱ ديدگاه مطلب براي " علل گرایش جوانان به قلیان " ارسال شده است.

  1. دکتر محامد :

    تا زمانیکه بر خلاف جهت جریان آب شنا شود مشکلات از این نیز بیشتر خواهد شد…




    1



    0
ارسال نظر


آخرین موضوعات