کد خبر: 678 | تاریخ انتشار: ۱۷:۰۰:۱۴ - پنجشنبه ۱۵ دی ۱۳۹۰ | ۲ نظر | |

تاریخچه مددکاری اجتماعی در ایران وجهان

  کشور انگلستان نخستین کشوری است که قدم‌های اولیه را در جهت سازمان دادن به خدمات اجتماعی برداشته است. قانون موسوم به فقرای الیزابت که در سال 1598 در انگلستان تصویب شد یکی از ابتدایی‌ترین مداخله‌های مستقیم دولتی در ارایه خدمات اجتماعی محسوب می‌شود. این قانون سال‌ها بعد تحت تأثیر افکار، نوشته‌ها و نظریات نویسندگان و متفکرین اقتصادی و اجتماعی تغییر کرد. در مجموع از سال 1600 به بعد در جهان عواملی مطرح می‌شوند که عنایت و توجه به رفاه اجتماعی و به تبع آن مددکاری اجتماعی به عنوان پلی بین برنامه‌های رفاهی و استفاده‌کنندگان از آنها یعنی انسان‌ها ضرورت پیدا می‌کند. در سال 1878 کشور آلمان قانون تأمین اجتماعی را به اجرا در آورد و تا سال 1920 تقریباً در سراسر اروپا این قانون پذیرفته شد. در سال 1899 اولین مدرسه خدمات اجتماعی در هلند و در سال 1904 مدارس مددکاری اجتماعی در آلمان، سوییس، بریتانیا و آمریکا شروع به فعالیت کردند. قانون تأمین اجتماعی در سال 1933 با هدف حمایت از خانواده‌های بی‌سرپرست و بدسرپرست و آسیب‌دیدگان درآمریکا تصویب شد و در حال حاضر آموزش مددکاری در سطح دانشگاه‌های کشورهای مختلف و سطح بین‌الملل به نحو وسیعی جریان دارد.

مرهمی بر زخم های روزگار واکاوی تاثیر مددکاری اجتماعی در جامعه

در ایران از گذشته های دور مردم با تأسی از پیشوایان دینی رسیدگی به وضع نیازمندان، ایتام و در راه ماندگان را سرلوحه کار خود قرار داده و نسبت به پرداخت وجه خمس و زکات حساس بوده اند. ثبت صدها مورد وقف از گذشته تا امروز گواه دیگری بر این ادعاست. اولین و کامل ترین الگوی مردم کشورمان در مسیر مددکاری اجتماعی حضرت علی (ع) هستند. بزرگمردی که وصف نوازش های پدرانه اش ورد زبان همه بزرگمردان تاریخ از ازل تا ابد خواهد بود.

در سال 1326 هـ. ش در روستای عزآباد 36 کیلومتری یزد، از شکاف دیواری، وقفنامه ای به زبان عربی مربوط به قرن هفتم هجری کشف شدکه پانزده سال بعد، در سال 1341، در 209 صفحه در تهران به نام «جامع الخیرات» انتشار یافت. واقف این وقفنامه سید رکن الدین محمد از بزرگان یزد بوده است. سید رکن الدین شرح وظایف، چگونگی رسیدگی و کمک های اساسی و جزء به جزء امور بیماران و سایر مستمندان را در جامع الخیرات یاد کرده است. برای نمونه در یک مورد شرح می دهد که اگر کوزه آب «کودکان سقا» که در رهگذرها آب می فروخته اند و یا برای مردم به در منازلشان آب می برده اند، بشکند، از وجه خاصی باید برای آنها کوزه تهیه کنند، تا کودکان بینوا، بر اثر تهیدستی، دست از کوشش برندارند، و به گدایی و ولگردی روی نیاورند.

تاریخچه مددکاری در ایران:

     کشور ما نیز یکی از کهن‌ترین سرزمین‌هایی است که اندیشه‌ها و باورهای انسان دوستی و نیکوکاری و دستگیری از مردم نیازمند در آن بر پایه اعتقادات دینی و ارزش‌های فرهنگی بنا شده است. با این پیشینه تاریخی و فرهنگی خدمات حمایتی و بهزیستی در کشور ایران اغلب توسط افراد خیر و موسسات خیریه با زمینه مذهبی ارایه می‌شد. ازاواسط سال 1340 به بعد سازمان‌ها و موسساتی نظیر سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی، جمعیت خیریه فرح پهلوی، جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران، انجمن ملی حمایت از کودکان و انجمن‌ها و موسسات دیگر مسؤلیت ارایه خدمات حمایتی، توانبخشی به افراد نیازمند و معلولین را بر عهده داشتند. در سال‌های قبل از انقلاب در سال 1347 برای اولین بار خدمات اجتماعی به صورت سازمان‌یافته در مجموعه وظایف دولت در برنامه عمرانی چهارم مطرح گردیده است. در نهایت در سال 1353 وزارت رفاه اجتماعی در یک قالب منطقی به وجود آمد که در سال 1355 به وزارت بهداری و بهزیستی تغییر نام داد و فعالیت آن در قالب دو معاونت بهزیستی و دو دفتر امور خدمات توانبخشی و امور خدمات رفاهی ادامه یافت. آموزش حرفه‌های مرتبط با خدمات اجتماعی نیز در سال 1337 توسط خانم فرمانفرمائیان که کارشناس امور اجتماعی سازمان ملل متحد بود در آموزشگاه عالی خدمات اجتماعی تهران با امکاناتی ناچیز آغاز شد و فارغ‌التحصیلان آن موفق به دریافت دانشنامه فوق‌دیپلم در خدمات اجتماعی می‌شدند. در سال 1344 مدت تحصیل به چهار سال افزایش پیدا کرد و فارغ‌التصحیلان درجه لیسانس خدمات اجتماعی را اخذ می‌کردند. در سال 1349 دوره فوق‌لیسانس مددکاری اجتماعی با عنوان مدیریت خدمات اجتماعی نیز شکل گرفت. پس از انقلاب اسلامی ایران، نام آموزشگاه به دانشکده خدمات تغییر یافت. سرانجام تعلیم و تربیت مددکاران اجتماعی در چارچوب گرایش خدمات اجتماعی در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی متمرکز شد و انتخاب دانشجویان از طریق آزمون سراسری انجام شد.

مددکاری در دین مبین اسلام

آئین مقدس اسلام در مسیر خدمات اجتماعی و تامین نیازهای انسان از مرز توصیه و نیکوکاری و ارشاد و دعوت مردم به محبت و یاری یا حمایت از سالمندان و کودکان فراتر رفته و قوانین مشخص و تکالیف شرعی بر همگان فرض نموده است. فرامین این مذهب جهان شمول در قالب اعمال واجب و مستحب و حرام و مکروه ،مسلمانان را در موارد متعدد ملزم به انجام وظایفی درباره ایتام و بی سرپرستان ،سالخوردگان، والدین و حقوق آنان و مصیب دیدگان و مبتلایان به بلا، ستمدیدگان و مظلومان، فقراء و مستمندان در راه ماندگان و غربا، ارحام ، همسایگان، بیماران اسراء، بدهکاران، مقروضین، برهنگان، و دیگر افراد و گروهها نموده است و پس از تاکید و توصیه در حمایت، و یاری همه دردمندان و نیازمندان چگونگی حمایت و مددکاری و مشاوره و راهنمایی را نیز به شکل قوانین مشخص و مدون تعیین کرده است.

رسول اکرم (ص) می فرمایند: بهترین کارها در نزد خدا این است که انسان گرسنه ای را سیر کنید یا قرض او را بپردازید و یا ناراحتی را از او برطرف سازید.

مددکاری معمولا توسط دولتها و کارمندان دولتی اداره و ارائه می شود ولی تعدادی از سازمانهای غیردولتی و نهادهای مدنی و نیز سازمانهای بین المللی نیز از خدمات مددکاران بهره می گیرند. مراجعان مددکاری اجتماعی غالبا افراد آسیب پذیری هستند که شرایط خاص و یا موقعیت های نامطلوب جسمی، روانی، اقتصادی، اجتماعی، شغلی، خانوادگی، محلی و منطقه ای و غیره آنها را در موضع ضعف و آسیب پذیری قرار می دهد و نسبت به باقی افراد عادی جامعه مشکل دارترند.

بطور کلی، مراجعان مددکاری شامل افرادی از جامعه می شوند که به نوعی کمک نیازمندند. به عنوان مثال، افرادی که خود یا وابستگانشان دارای ناتوانیهای جسمی یا ذهنی هستند و یا افرادی که به دلایل مختلف نمی توانند کار کنند و هزینه های زندگی را تامین نمایند، و یا قادر به مراقبت از خودشان نیستند، از زمره مراجعان یا مددجویان واحدهای مددکاری محسوب می شوند. امروزه و در موارد خاصی ، مراجعان مددکاری شامل زنان کتک خورده ای می شوند که بهر دلیلی قادر به حمایت خود و یا فرزندانشان نبوده و در ضمن نمی توانند از موقعیتهای خطرناکی که دچارش شده اند فرار کنند و یا سالمندانی که بسیار ضعیف و شکننده بوده و در اثر ضعف پیری و بیماریهای مزمن، و یا از کارافتادگی نیاز به مراقبتهای ویژه دارند و یا کودکان بی سرپرست و بد سرپرست و کودکان و نوجوانانی که در خانه و یا بیرون از خانه در معرض سوء رفتار و تجاوز قرار دارند.

در بیشتر کشورهای دنیا، مداخله در بحران های خانوادگی و اجتماعی به مددکاران اجتماعی سپرده شده است اما خلاهای قانونی موجود در ایران باعث شده همچنان این مشکلات از طریق مراجع قضایی و انتظامی پیگیری شود. مددکاران اجتماعی، اورژانس اجتماعی و حتی نیروهای انتظامی نمی توانند در مواقع بروز خشونت هایی که درون خانه اتفاق می افتد دخالت کنند مگر با حکم قضایی از قاضی کشیک.

تا زمانی که ورود مددکاران اجتماعی در مواقع بروز بحران های خانوادگی و خشونت علیه زنان و کودکان به منازل قانونی نشود، چگونه می توان انتظار خدمات رسانی به موقع به افراد خشونت دیده (که بیشتر هم زنان و کودکان هستند) را داشت؟

سارا براتی

RelatedPost

استفاده از این مطلب با ذکر منبع بلامانع است


۲ دیدگاه مطلب براي " تاریخچه مددکاری اجتماعی در ایران وجهان " ارسال شده است.

  1. سلام
    خیلی زحمت کشیده اید .استفاده بردیم.
    در ضمن اگر علاقمند به سابقه مددکاری ومددکاری اجتماعی ومشاوره در یکصد سال اخیر به ویژه در صنعت نفت ایران هستید به مقاله ای که من بمناسبت یکصد سالگی صنعت نفت منتشر کردم ودر آدرس زیر هم قابل دسترس است مراجعه فرمایید.
    http://sw.blogsky.com/1388/08/08/post-23/

  2. hesam :

    بسیار متشکر از شما

ارسال نظر


آخرین موضوعات